Aυτό που η Δύση αντιλαμβάνεται ως στρατηγική ανακούφιση για το Ιράν, η Αγκυρα και η Ντόχα το φοβούνται ως στρατηγική απώλεια. Όχι επειδή εμπιστεύονται την Τεχεράνη, αλλά επειδή η επιρροή τους εδράζεται στην επιβίωση του καθεστώτος.
Για την Άγκυρα, το Ιράν είναι ένας μεγάλος γείτονας με σύνορα «πορώδη». Η κατάρρευση δεν είναι θεωρητική αναζήτηση όταν μοιράζεσαι σύνορα. Η αποτυχία του καθεστώτος δεν σημαίνει «μετάβαση», αλλά κατακερματισμό, πίεση από πρόσφυγες και τον εφιάλτη που η Άγκυρα σπάνια δηλώνει ανοιχτά: ένα κουρδικό τόξο με δυναμική. Ενα αποδυναμωμένο ιρανικό κράτος θα μετέτρεπε την κουρδική του περιφέρεια σε διάδρομο για μαχητές και πολιτικές φιλοδοξίες που δεν σταματούν στα σύνορα, εντείνοντας τις ήδη αμφισβητούμενες εκστρατείες της Τουρκίας στο εσωτερικό, στη Συρία και στο Ιράκ.
Οσο το Ιράν παραμένει ο βασικός ανταγωνιστής της περιοχής –πυρηνικός κίνδυνος, πύραυλοι, πληρεξούσιοι– η Τουρκία τυγχάνει ανοχής. Οι σύμμαχοι διαμαρτύρονται και έπειτα διαχωρίζουν τα ζητήματα. Η Αγκυρα μπορεί να αγοράζει ρωσικά συστήματα, να εκφοβίζει γείτονες, να εργαλειοποιεί τη μετανάστευση και να δοκιμάζει την πειθαρχία της Συμμαχίας, παραμένοντας «πολύ σημαντική» για να αντιμετωπιστεί. Αφαιρέστε τον ιρανικό κίνδυνο και αυτή η ανοχή καταρρέει. Ο φάκελος της Τουρκίας παύει να αναβάλλεται· ερωτήματα που κάποτε μαλάκωναν εξ ανάγκης, σκληραίνουν σε απαιτήσεις να σταματήσουν οι διασυνοριακές επιχειρήσεις, η δημοκρατική οπισθοδρόμηση και η συμμαχική απειθαρχία.
Εδώ η φιλοξενία βάσεων μετατρέπεται σε μοχλό πίεσης. Το Ιντσιρλίκ ενσαρκώνει την ικανότητα της Αγκυρας να κρατά ομήρους τους συμμάχους. Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, οι αμερικανικές αεροπορικές επιχειρήσεις ανεστάλησαν και η Ουάσιγκτον προσαρμόστηκε σε πραγματικό χρόνο. Έκτοτε, ο σχεδιασμός εναλλακτικών έχει παραμείνει – γύρω από τη Σούδα στην Κρήτη και, διακριτικά, την αεροπορική βάση Οβντά στο Ισραήλ. Η Αγκυρα κατανοεί την εξίσωση: όσο το Ιράν παραμένει το επείγον πρόβλημα, οι δυτικές πρωτεύουσες απορροφούν τις τριβές με την Τουρκία χάριν της εγγύτητας. Υποβαθμίστε το Ιράν, και οι εναλλακτικές σε Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ παύουν να είναι θεωρητικές.
Η επιρροή της Τουρκίας απομειώνεται ταχύτατα
Το Ιράν είναι κερδοφόρο για την Τουρκία όταν πιέζεται αλλά δεν καταρρέει. Η απομόνωση διευρύνει τον ρόλο της Αγκυρας ως μεσολαβητή, δημιουργώντας εμπορικά κανάλια, ενεργειακές διαδρομές, χρηματοοικονομικές παρακαμπτηρίους και διπλωματικό πλεονέκτημα. Η υπόθεση κυρώσεων της Halkbank δεν ήταν ανωμαλία, αλλά πρότυπο: η τουρκική τέχνη της εξουσίας ευδοκιμεί στις γκρίζες ζώνες που δημιουργεί μια αντιπαράθεση η οποία συντηρείται χωρίς ποτέ να οδηγείται σε πλήρη ρήξη.
Η ίδια λογική επεκτείνεται άμεσα και στην ενέργεια. Η σχέση της Τουρκίας με το ιρανικό φυσικό αέριο είναι συμβατική, με συμφωνίες προμήθειας που λήγουν στα μέσα του 2026. Ενα δεσμευμένο με κυρώσεις αλλά λειτουργικό ιρανικό κράτος εξυπηρετεί την ασφάλεια εφοδιασμού και τη διαπραγματευτική θέση της Τουρκίας. Η κατάρρευση θα διατάρασσε τις ροές. Η αποκατάσταση θα δημιουργούσε ανταγωνισμό. Το βέλτιστο αποτέλεσμα για την Αγκυρα είναι σταθερότητα χωρίς επίλυση.
Εάν το Ιρανικό σταματήσει να είναι επείγον πρόβλημα για τις δυ- τικές πρωτεύουσες, η επιρροή της Αγκυρας θα απομειωθεί ταχύτατα και οι εναλλακτικές σε Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ θα πάψουν να είναι θεωρητικές.
Το Κατάρ καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα με διαφορετικά μέσα. Πλούσιο, δικτυωμένο και στρατιωτικά μικρό, επιβιώνει εκμαιεύοντας προστασία και παραμένοντας «σημαντικό». Το Ιράν παρέχει και τα δύο: μια διαρκή απειλή που δικαιολογεί την αμερικανική ομπρέλα και ένα γείτονα του οποίου τα κανάλια μεταφράζονται σε διπλωματικό κεφάλαιο. Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο Αλ Ουντέιντ –που παρατάθηκε για άλλη μία δεκαετία– είναι ο άξονας αυτής της λογικής. Πρόκειται για ασφαλιστήριο συμβόλαιο, πληρωμένο με κόστος φιλοξενίας.
Αυτό το ασφαλιστήριο έχει δοκιμαστεί. Κατά τον αποκλεισμό του 2017-2021, το Ιράν και η Τουρκία βοήθησαν στην αναδρομολόγηση προμηθειών και αεροπορικής κυκλοφορίας, και η ευθυγράμμιση της Ντόχας άντεξε. Εκτοτε, το Ιράν έχει δείξει προθυμία να πλήξει αμερικανικούς στόχους στον Κόλπο, ενώ το Κατάρ έχει επανειλημμένως εργαστεί –συχνά κατόπιν αιτήματος της Ουάσιγκτον– για αποκλιμάκωση και κατάπαυση πυρός. Ακόμη και όταν το καταριανό έδαφος εκτίθεται, η απάντηση είναι η διατήρηση του διαύλου. Αυτόν τον δίαυλο «πουλά» το Κατάρ.
Η Τουρκία και το Κατάρ συγκλίνουν σε ένα στόχο: να είναι αναντικατάστατοι εταίροι. Η Αγκυρα αξιοποιεί την πρόσβαση στην Τεχεράνη· η Ντόχα τη μετατρέπει σε διαμεσολάβηση και παρέλκυση. Εν μέσω αναταραχών στο Ιράν, και οι δύο προωθούν την ίδια γραμμή: Προειδοποιούν για τους κινδύνους της κατάρρευσης, πουλούν σταθερότητα, αγοράζουν χρόνο.
Αφαιρέστε το Ιράν, και ο προβολέας μετατοπίζεται σε όλο το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη: στη χρήση βίας της Τουρκίας κατά κουρδικών οντοτήτων, στην πίεση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, και στη στάση της στο τουρκοκρατούμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Για την Ελλάδα, για το Ισραήλ και για τους σχεδιαστές του ΝΑΤΟ, αυτή η επαναξιολόγηση βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Ισραηλινές επιθεωρήσεις ασφάλειας έχουν προειδοποιήσει ότι υπό ορισμένα σενάρια η τουρκική απειλή μπορεί να ανταγωνιστεί, ακόμη και να υπερβεί, την ιρανική – εκτίμηση που αντηχεί ολοένα και περισσότερο σε όλη τη Συμμαχία.
Αυτή είναι η ώρα της κρίσης που η Αγκυρα και η Ντόχα επιδιώκουν να καθυστερήσουν. Το Ιράν προστατεύεται όχι από πεποίθηση, αλλά από χρησιμότητα. Οταν εκπνεύσει η έκτακτη ανάγκη, τελειώνει και η κάλυψη.
*Ο κ. Σάι Γκαλ είναι στρατηγικός αναλυτής διεθνούς ασφαλείας και γεωπολιτικής στρατηγικής.
https://www.kathimerini.gr/opinion/564040129/i-toyrkia-chreiazetai-to-kathestos-toy-iran/
Δημοσίευση σχολίου