Τέτοιες μέρες, του 1936, άρχισε ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος, μεταξύ των φαλαγγιτών (εθνικιστών) και άλλων δυνάμεων της Δεξιάς και ενός συνονθυλεύματος σταλινικών, αναρχικών και κάθε αριστερής καρυδιάς καρύδι, που αυτοχαρακτηρίζονταν «δημοκρατικοί», αλλά μόνον τέτοιοι δεν ήταν. Ο ισπανικός εμφύλιος, ήταν προοίμιο του Β' Π.Π., που θα ακολουθούσε στην Ευρώπη, καθώς αναμίχθηκαν πολύ ενεργά σ’ αυτόν, υποστηρίζοντας διαφορετική πλευρά βεβαίως, οι μελλοντικοί μεγάλοι αντίπαλοι, Γερμανία και Σοβιετική Ένωση.
Στα πλαίσια της ιδεολογικής τους κηδεμονίας, οι αριστεροί μας παρουσιάζουν σημαντικά πρόσωπα που τάχθηκαν στο πλευρό τους, παραλείποντας όμως να αναφερθούν στις προσωπικότητες που υποστήριξαν την άλλη πλευρά. Μιλάνε για τον Πικάσο και τον Λόρκα, αλλά δεν λένε λέξη π.χ. για τον Σαλβαδόρ Νταλί, τον μεγαλύτερο ζωγράφο της Ισπανίας, που ήταν με τον Φράνκο.
Ομοίως, αναφέρονται σε διάφορα γνωστά πρόσωπα των γραμμάτων και τεχνών τεχνών που είχαν μεταβεί στην Ισπανία και τους υποστήριξαν (όπως ο Χέμινγουέι ή ο Όργουελ), αλλά δεν λένε κουβέντα για τους σπουδαίους πνευματικούς ανθρώπους που υποστήριξαν τον Φράνκο.
Ένας απ’ αυτούς, ήταν και ο κορυφαίος -και ο περισσότερο μεταφρασμένος παγκοσμίως- Έλληνας λογοτέχνης, Νίκος Καζαντζάκης. Τον Οκτώβριο του 1936, ο Καζαντζάκης δέχθηκε πρόταση από τον εκδότη της «Καθημερινής» Γεώργιο Βλάχο, να μεταβεί στην Ισπανία ως πολεμικός ανταποκριτής. Ο Καζαντζάκης, γνώριζε καλά την χώρα και τους ανθρώπους της, καθώς την έχει επισκεφθεί 2 φορές στο παρελθόν, κι έχει μείνει εκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.
«Γιατί διάλεξες εμένα;», ρωτά ο Καζαντζάκης τον εκδότη. «Γιατί θα πεις την αλήθεια. Φίλοι κι εχθροί σου θα δυσαρεστηθούν, τόσο το καλύτερο. Δέχεσαι; Ναι ή όχι;», ήταν η απάντηση - ερώτηση του Γ. Βλάχου. Ο Καζαντζάκης δέχεται την πρόταση και στις 3 Οκτωβρίου 1936, αναχωρεί για την Ισπανία.
Βρισκόμενος πάντα στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων (και του πυρός...), ο συγγραφέας κατέγραψε τις εντυπώσεις του σε σειρά 43 άρθρων, με τίτλο «Τι είδα, 40 ημέρες, εις την Ισπανίαν». Τα άρθρα αυτά, δημοσιεύονταν επί καθημερινής βάσης στην εφημερίδα, από τις 24 Νοεμβρίου 1936 ως τις 17 Ιανουαρίου 1937 και αποτελούν την μεγάλη ενότητα «¡Viva la muerte!», που ήταν το πολεμικό σύνθημα των φαλαγγιτών. Τον επόμενο χρόνο, δημοσιεύθηκαν στο βιβλίο του συγγραφέα «Ταξιδεύοντας Ισπανία» - το οποίο είναι αυστηρώς ακατάλληλο για κάθε λογής αριστερούς.
Ο Καζαντζάκης δεν ήταν «στρατευμένος», αλλά αντικειμενικός παρατηρητής των γεγονότων. Βέβαια, καθόλου δεν έκρυψε τον ανυπόκριτο θαυμασμό του για τον Φράνκο, αλλά και για το πολιτικό και κοινωνικό πρόγραμμα της Φάλαγγας, για το οποίο έγραψε γοητευμένος: «Ένοιωθα πως, με τα στόματά τους, μιλάνε εκατομμύρια νέοι σήμερα σε όλον τον κόσμο».
Μάλιστα, στις 22 Δεκεμβρίου 1936, είδε κι άκουσε από κοντά τον Φράνκο, σε μια συνέντευξη τύπου που έδωσε σε ξένους δημοσιογράφους. Να και οι εντυπώσεις του: «Οι λοιποί συνάδελφοί μου δημοσιογράφοι, εγκατέλειψαν το γραφείο του κινηματία με έναν μορφασμό δυσφορίας. Μα εγώ ήμουν χαρούμενος, γιατί είδα έναν άνθρωπο αποφασισμένο και γαλήνιο, τέλειο όργανο της εποχής του, πειθαρχημένον εργάτη και συνεργάτη του φοβερού, ανήλεου καιρού που ζούμε».
Και, δεν ήταν η τελευταία φορά που είδε από κοντά τον Φράνκο, καθώς μετά τη λήξη του πολέμου, ως ηγέτης πλέον της Ισπανίας, του παραχώρησε αποκλειστική συνέντευξη, η οποία δημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή», της 5ης Μαΐου 1939. Παρατήρησε τότε ο συγγραφέας: «Βλέπω τον Φράνκο σαν απόρροια της ιστορικής στιγμής, σαν αναγκαιότητα, προκειμένου από το χάος να προκύψει κάτι νέο και καλύτερο για την Ισπανία».
Βεβαίως, η σαφής θέση που πήρε ο Καζαντζάκης στο θέμα του πολέμου στην Ισπανία, δεν ήταν έκπληξη. Ο συγγραφέας, ήταν σφόδρα αντικομμουνιστής και στην προσωπική του αλληλογραφία με τον Πρεβελάκη, την οποία αργότερα εξέδωσε σε βιβλίο («Τετρακόσια γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη»), αποκαλεί τον κομμουνισμό «πνευματική ψώρα»: «Ποτέ κομμουνιστής, καθώς ξέρετε, την πνευματική αυτή ψώρα ποτέ δεν την έπαθα».
https://x.com/4fABkkc5xTv2aek/status/2077776941852008642
0 Comments
Δημοσίευση σχολίου